• 25 października 2021

Czy dezynfekcja zawsze jest skuteczna? – optymalizacja procesu usuwania biozanieczyszczeń przy użyciu czyściw specjalistycznych

Z zanieczyszczeniami różnego rodzaju i pochodzenia stykamy się w życiu codziennym niemal na każdym kroku. W przestrzeni domowej zależy nam na skutecznym usuwaniu zanieczyszczeń, które możemy identyfikować makroskopowo, organoleptycznie. W przestrzeni życia zawodowego, szczególnie tam, gdzie stykamy się z obszarami produkcji produktów leczniczych, wyrobów medycznych, żywności ale także automotive czy elektroniki, będziemy skupiać naszą uwagę na usuwaniu szczególnie tych zanieczyszczeń, których nie możemy zobaczyć, ale które stanowić będą realne zagrożenie w kontekście zachowania właściwej jakości naszego materiału/produktu. W tym szczególnym czasie, w dobie COVID-19, skupimy swoją uwagę również w kierunku skutecznego eliminowania z powierzchni zanieczyszczeń wirusowych, których obecność często nie ma bezpośredniego wpływu na proces produkcyjny ale jest już szczególnie istotna w obszarach badań R&D, biotechnologicznych jak również w sferze komfortu pracownika na stanowisku pracy.

Patrycja Sitek Właściciel CR Konsulting (CRK)
Patrycja Sitek
Właściciel CR Konsulting (CRK)

Zanieczyszczenia biologiczne identyfikowane na powierzchniach roboczych  laboratorium, na obszarze strefy produkcyjnej czy w clean room, to realne czynniki ryzyka niepowodzenia prac eksperymentalnych i produkcyjnych. Monitoring środowiska prowadzony w celu potwierdzenia czystości mikrobiologicznej powietrza i powierzchni służy wczesnemu wykrywaniu potencjalnych zagrożeń jak również opracowywaniu skutecznych metod eliminacji zanieczyszczeń przez mechaniczne usuwanie z powierzchni oraz dezynfekcję.

Czynniki biologiczne, które mogą realnie wpływać na proces eksperymentalny bądź produkcyjny możemy ogólnie podzielić na tzw. TAMC (Total Aerobic Microbial Count) oraz TYMC (Total Yeasts/Molds Count) – czyli bakterie aerobowe i grzyby, które oznaczane są na podstawie testów potwierdzających ich obecność na powierzchniach lub w produkcie po czasie inkubacji między 48 a 72 godziny. Ponadto, analizie powinno być poddawane ryzyko obecności na powierzchniach wirusów, które wprawdzie nie da się identyfikować podczas rutynowego monitoringu, ale proces dezynfekcji musi uwzględniać skuteczną eliminację zanieczyszczeń tego rodzaju.

Proces dezynfekcji powierzchni obejmuje wiele obszarów produkcyjnych i badawczych – począwszy od farmacji i biotechnologii a skończywszy na obszarach automotive, elektroniki czy przemysłu spożywczego. W każdym z tych obszarów zakres czynności i oczekiwań w stosunku do zakresu usuwania zanieczyszczeń mikrobiologicznych, będzie inny, a samo potwierdzenie konieczności zastosowania określonego rodzaju środków zapobiegawczych będzie procesem złożonym i wymagającym porządnej analizy ryzyka. W obszarach, gdzie prowadzone są czynności produkcyjne, będzie dodatkowo wymagana walidacja procesu usuwania zanieczyszczeń, z powierzchni roboczych i urządzeń celem potwierdzenia jego skuteczności.

usuwanie wirusów - dezynfekcjaWyjaśnijmy sobie zatem co to jest dezynfekcja i czy jej skuteczność zależy jedynie od rodzaju środka dezynfekcyjnego. Proces dezynfekcji ma za zadanie usunąć drobnoustroje i ich przetrwalniki. Dezynfekcja niszczy formy wegetatywne bakterii i grzybów jak również wykazuje określoną skuteczność w stosunku wirusów. Skuteczność działania środków do dezynfekcji musi być potwierdzona badaniami potwierdzającymi zgodność z określonymi normami ISO i innymi wytycznymi branżowymi. Jednak proces dezynfekcji powinien być uzupełniony o wybór  czyściwa, które zoptymalizuje proces usuwania biozanieczyszczeń poprzez właściwe rozprowadzenie płynu na dezynfekowanej powierzchni. Ta optymalizacja jest również związana z wyborem czyściwa odpowiednio chłonnego, które swoją budową i rodzajem włókien, jednocześnie nie generując  kontaminacji środowiska produkcyjnego czy badawczego.

Przewodniki dobrych praktyk produkcyjnych czy laboratoryjnych nie podejmują tematyki dezynfekcji i usuwania z powierzchni drobnoustrojów a jedynie wskazują na konieczność utrzymania właściwych limitów mikrobiologicznych, regularnego monitorowania środowiska oraz rotacji środków używanych do dezynfekcji. Czy jednak regularne stosowanie dużych ilości środka dezynfekcyjnego może mieć negatywny wpływ na mikrobiotę powierzchni wytwórczych i tym samym generować jej uodpornienie się na substancję czynną zawartą w produkcie do dezynfekcji? Badania amerykańskiego Centrum Badań Zachorowań w Atlancie pokazują, że proces uodparniania się mikroorganizmów na stosowane środki dezynfekcyjne jest długotrwały i w szczególności dotyczy szpitalnych szczepów chorobotwórczych, u których adaptacja do  substancji czynnych zawartych w dezynfektantach jest związana bezpośrednio także ze stosowaniem antybiotykoterapii. Szczepy szpitalne są bardziej agresywne niż te środowiskowe  i łatwiej mutują do przystosowania się do nowych warunków. Jednocześnie Rada Zdrowia Holandii w grudniu 2016 roku opublikowała raport o nazwie „Resistance due to disinfectants”, który wskazuje na to, że nieumiejętne, zbyt częste i obfite stosowanie środków do dezynfekcji jest bezpośrednią przyczyną mutowania szczepów środowiskowych mikroorganizmów, w tym również wirusów staje się przyczyną uodparniania na środki dezynfekcyjne, w tym również środki silnie utleniające, jak chloryny.

Poddając zapisy raportu bardziej wnikliwej analizie możemy dojść do następujących wniosków:

  1. Zbyt częste stosowanie środków dezynfekcyjnych, szczególnie w miejscach tzw. krytycznych, generuje duże stężenie środka na danej powierzchni w jednostce czasu
  2. Nie jest konieczne ciągłe stosowanie czyściw nasączonych płynem dezynfekcyjnym tzw. „ready tu use”
  3. Wystarczające, dla utrzymania właściwego poziomu czystości mikrobiologicznej, jest właściwe sanityzowanie powierzchni i urządzeń, z jednoczesną redukcją częstotliwości używania dezynfektanta
  4. Wreszcie – często przemycie powierzchni odpowiedniej jakości czyściwem nasączonym wodą oczyszczoną lub w uzasadnionych przypadkach, jałową, daje podobne efekty jak użycie środka dezynfekcyjnego a realnie wpływa na ilości zużytych dezynfektantów.

Mechanizm skuteczności takiego działania jest związany stricte z mechanicznym usuwaniem filmu mikrobiologicznego z powierzchni, a dokładniej mówiąc, z usuwaniem biomasy bakteryjnej, grzybowej i wirusowej. Środowisko wodne to tylko element doskonalący ten proces. Kluczową rolę w tym wypadku odgrywa sposób utkania włókna, z którego utworzone jest czyściwo. Specjalistyczne materiały do przecierania powierzchni na mokro i na sucho charakteryzują się budową, która zapewnia najcieńsze rozszczepiane mikrowłókna, których średnica jest podzielona na kilkadziesiąt segmentów zapewniając tym samym doskonałą, ponad 99,9% skuteczność w usuwaniu z powierzchni bakterii oraz 99,51% skuteczność w usuwaniu wirusów, w tym wirusów należących do tej samej rodziny i grupy generycznej co SARS-CoV-2. Metoda badawcza wykorzystywana w sprawdzaniu skuteczności działania czyściw najwyższej klasy jest oparta na normie EN 16615:2015. Polega ona na ocenie ilościowej, służącej do oceny aktywności bakteriobójczej i drożdżobójczej na powierzchniach nieporowatych przy działaniu mechanicznym z zastosowaniem ściereczek w obszarze medycznym (tzw. badanie czteropolowe). Czyściwa te mają w swej budowie różne zawartości poliestru, poliamidu i wiskozy, tak aby zapewnić maksymalną chłonność i ściągalność zanieczyszczeń mikrobiologicznych przy jednoczesnym minimalnym poziomie pozostałości w postaci cząstek. Technologia produkcji czyściw pozwala na ich bezpieczne używanie zarówno na wilgotno, mokro jak i sucho z uzyskiwaniem porównywalnych wyników do tych, z  użyciem środka dezynfekcyjnego.

Proces uodparniania zanieczyszczeń mikrobiologicznych na substancje czynne stosowane w produkcji środków do dezynfekcji jest nieodwracalny. Bakterie, grzyby i wirusy wykształcają mechanizmy ochronne, pozwalające im przeżyć i namnażać się w niesprzyjających warunkach środowiskowych. Naszą rolą w tym wyścigu jest odnaleźć równowagę pomiędzy procesem  regularnej dezynfekcji a wykorzystaniem do walki z wrogiem oręża w postaci dobrze dobranego czyściwa i wody. Dobrze zaplanowane działania sanityzacyjne, zoptymalizowane procedury operacyjne oraz harmonogramy, właściwie przeszkolony personel, świadomy czynności które wykonuje, to kluczowe elementy tej układanki. Regularna, dobrze dobrana dezynfekcja jest konieczna do utrzymania liczebności drobnoustrojów w ryzach oraz szybkiej reakcji w sytuacjach  wystąpienia incydentów mikrobiologicznych. Jednocześnie właściwie zaplanowane procedury czyszczenia mechanicznego, zastosowanie czyściw najwyższej jakości dadzą w rezultacie optymalnie funkcjonujący, ekonomiczny i bezpieczny dla procesu i otoczenia, efekt.


Referencje:

  1. Resistance due to disinfectants_ 2016_Dutch Health Council https:// healthcouncil.nl/documents/advisory- reports/2016/12/21/resistance-due to- disinfectants-background-report
  2. CDC guideline for Disinfection and Sterilization „Guideline for Disinfection and Sterilization in Healthcare Facilities (2008)” https://www.cdc.gov/infectioncontrol/guidelines/disinfection/index.html
  3. 200717 Dr Brill Virus Removal Reports Covering Page MicronSolo_PL Vileda Professional

Autor: Patrycja Sitek

Właściciel CR Konsulting (CRK), firmy specjalizującej się w
kompleksowej obsłudze inwestycji pod budowę i pomieszczeń cleanroom,
obejmującej projektowanie, budowę, wyposażanie, szkolenia,
sanityzację do klasy czystości ISO oraz kwalifikację pomieszczeń
cleanroom

Współpraca z czasopismami: Biotechnologia.pl, Laboratorium Medyczne,
Chemia i Biznes, Apteka Szpitalna, Świat Przemysłu Farmaceutycznego,
Cleanroom Technology. Koordynator ds. SZiZJ w projekcie BBMRI.pl
Polskiej Sieci Biobanków, wykładowaca akademicki

Dane kontaktowe:
CR Konsulting
crkonsulting@gmail.com
tel. 669 210 123

Czytaj poprzedni

Narzędzia elektryczne montażowe – co wziąć pod uwagę?

Czytaj następny

Czy da się połączyć branżę obróbki powierzchni z morawskimi winnicami?